ΟΙ ΑΔΕΣΠΟΤΕΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΙΟΥ
Για τις επισκέψεις της στο Ποντικονήσι, η Ελισάβετ είπε:
«Είναι ένας περαματάρης εκεί που μοιάζει ίδιος ο Χάρων. Μες τη βάρκα του με τα κουπιά με περνά στο νησί σα μια ψυχή θλιμμένη και νοσταλγική. Μόλις κατέβω στ΄ακρογιάλι, αμέσως λύνει τη βάρκα του, δίχως να πη λέξη. Κ΄εγώ μπαίνω μέσα και μένω το ίδιο αμίλητη. Αντίκρυ, στο νησί, έρχεται ο ερημίτης να με υποδεχθή. Μου φέρνει μέλι και αμύγδαλα να βάλω στο στόμα μου, να ξεχάσω τη ζωή και τον απάνω κόσμο...»
Από "Το βιβλίο της Αυτοκράτειρας Ελισάβετ/Φύλλα Ημερολογίου" του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου.
Εκδότης:ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΚΕΡΚΥΡΑΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ
Οι αντιλήψεις των αρχαίων Ελλήνων για τον αθλητισμό
Ο αθλητισμός, αποτελώντας ένα τμήμα της κοινωνικής ζωής, επηρεάζει την κοινωνία και Τα βιβλία της Κερκυραίας Επίκ. καθηγήτριας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου επηρεάζεται απ' αυτήν. Έτσι, ο κλασικός αθλητισμός, συνιστώντας μιαν έκφανση της εποχής της ακμής, αντανακλά μιαν από τις πιο δυναμικές πτυχές αυτής της περιόδου.
Η σημασία του αθλητισμού, ο πολυσήμαντος ρόλος του, η αγωνιστική νίκη που αποτύπωνε το κλέος και το κύδος των ανδρών, η συγκίνηση του αθλητικού θεάματος, συνδέονται με μερικές από τις καλύτερες στιγμές του δημιουργικού ανθρώπινου πνεύματος. Εκτός όμως απ' την θετική υπάρχει και η αρνητική όψη του αρχαίου αθλητισμού, η οποία επικρίθηκε και καυτηριάστηκε, χωρίς ωστόσο να επηρεάσει την εκ μέρους της αρχαίας κοινωνίας αποδοχή του αθλητικού γεγονότος, και η οποία αρνητική όψη επιβεβαιώνεται τελικά, εκ του αντιθέτου, τη διαχρονική αξία του μέτρου και της ψυχικής και σωματικής εναρμόνισης.
Αυτή την διττή προσέγγιση, των φωτεινών και των σκοτεινών πλευρών του αρχαίου αθλητισμού, επιχειρεί η παρούσα εργασία, λαμβάνοντας υπ' όψιν τις πηγές της κλασικής παράδοσης. Έτσι ξετυλίγεται ένα πλούσιο υλικό, που αποκαλύπτει τις αντιλήψεις των αρχαίων Ελλήνων για τον αθλητισμό, από τον Όμηρο, τον Τυρταίο, τον Πίνδαρο και τον Πλάτωνα, έως τον Γαληνό, τον Φιλόστρατο, τον Παυσανία και τον Λιβάνιο, ενώ, παράλληλα γίνεται αναφορά σε κάποιους Ρωμαίους συγγραφείς.
Από τη γενική αξιολόγηση του αρχαίου αθλητισμού και τις αντιστοιχίες του στο σύγχρονο αθλητικό γίγνεσθαι, εντέλει αποδεικνύεται πως ο λόγος περί ηθικής και μέτρου στον αθλητισμό είναι όχι μόνον διαχρονικός, αλλά, σήμερα, άκρως αναγκαίος και επίκαιρος.
Εκδότης:Τυπωθήτω - Γ. Δαρδανός
Οι ολιγάρχες
Ο καθηγητής Γιώργος Κοντογιώργης γεννήθηκε το 1947 στο Νυδρί Λευκάδας. Σπούδασε νομικά στο πανεπιστήμιο Αθηνών και πολιτική επιστήμη στο Παρίσι, όπου έγινε διδάκτορας (Doctorat d' Etat). Χρημάτισε πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου, διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών (CNRS) της Γαλλίας, επί πολλά χρόνια επισκέπτης καθηγητής του Ινστιτούτου Πολιτικών Επιστημών (IEP) του Παρισιού, τιτουλάριος της έδρας Francqui του Πανεπιστημίου των Βρυξελλών. Έχει διδάξει σε πολλά ξένα πανεπιστήμια. Είναι μέλος του επιστημονικού συμβουλίου και καθηγητής στο Μάστερ Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Σιένας και αντεπιστέλλον μέλος της Διεθνούς Ακαδημίας του Πολιτισμού της Πορτογαλίας.
Από το οπισθόφυλλο
Τι είναι αυτό που κάνει τους ολιγάρχες της εποχής μας να μην αποδέχονται τον ολιγαρχικό χαρακτήρα του πολιτεύματός τους; Αγνοούν άραγε τις στοιχειώδεις έννοιες; Αισχύνονται να συνομολογήσουν ότι διαπνέονται από μια βαθιά ολιγαρχική ιδεολογία; Μήπως με τον τρόπο αυτόν επιδιώκουν να απαγορεύσουν την εξέλιξη, προκειμένου να διατηρήσουν την πραγματική ιδιοκτησία της πολιτείας και, συνακόλουθα, να υποτάξουν τον σκοπό της πολιτικής στο συμφέρον των ιδίων και των συγκατανευσιφάγων;
Από την άλλη, τι κάνει τις κοινωνίες, να εκχωρούν τη διακυβέρνηση στους ολιγάρχες και στη συνέχεια να διαμαρτύρονται επειδή αυτοί τις αγνοούν και ιδιοποιούνται το δημόσιο σκοπό της πολιτικής; Γιατί, αντί να διαδηλώνουν, δεν αξιώνουν την συμμετοχή τους στις πολιτικές αποφάσεις, ώστε να κρίνουν αυτές εν μέρει (η αντιπροσώπευση) ή ενόλω (η δημοκρατία) τι είναι ορθό και τι όχι για την χώρα;
Η νεοτερική διανόηση για να αποτρέψει την κοινωνία των πολιτών να αναδιατυπώσει το πρόταγμά της, την έχει εγκιβωτίσει στο δίλημμα της (δήθεν) "πολυπλοκότητας", σε συνδυασμό με το επιχείρημα ότι δεν είναι παραδεκτό να κυβερνά ο αδαής και απαίδευτος όχλος, επειδή η σκέψη του αγγίζει το επίπεδο των ταπεινών συναισθημάτων και της ιδιοτέλειας, και, προφανώς, δεν έχει τη (διανοητική και πραγματική) δυνατότητα να αποκτήσει την αναγκαία, ακριβή και εκ βάθρων γνώση για τα ζητήματα της πολιτικής! Εντούτοις, στη διερώτηση αυτή ο Αριστοτέλης θα αντιτείνει: "Ο καθένας εκ των πολλών μόνος του είναι κατώτερος από τους ειδικούς, αλλά όλοι μαζί είναι πολύ καλύτεροι ή, πάντως όχι χειρότεροι από τους ειδικούς". Επιπλέον, η κοινωνία των πολιτών θα πολιτευθεί κατά το συμφέρον της, οι ολίγοι κατά το ίδιον αυτών συμφέρον.
Ο συγγραφέας θεωρεί ότι η ανάσχεση της πορείας της Ελλάδας, αλλά και της ανθρωπότητας, προς τον όλεθρο, θα επέλθει μόνον με την υπέρβαση του ολιγαρχικού καθεστώτος και την αντιπροσωπευτική μετάλλαξη της πολιτείας.
Εκδότης:ΠΑΤΑΚΗ
Ομήρου Οδύσσεια του Μιχάλη Γκανά
Μια φορά κι έναν καιρό και δύο, αν θέλετε, και τρεις… Έτσι, σαν παραμύθι, αρχίζει μ’ έναν δικό του τρόπο την αφήγηση της Οδύσσειας ο Μιχάλης Γκανάς. Κι αμέσως παρουσιάζει τον Οδυσσέα, τον ξακουστό και πολυμήχανο, που ύμνησε ο μεγαλύτερος ποιητής όλων των εποχών, ο Όμηρος. Τον Οδυσσέα, που επινόησε τον Δούρειο Ίππο, τον ήρωα που κατάφερε και κούρσεψε το ιερό κάστρο της Τροίας και που η θεά Αθηνά για χάρη του συγκάλεσε συγκέντρωση θεών και αθανάτων, υποστηρίζοντας πως δεν πρέπει άλλο να τον εκδικείται ο Ποσειδώνας και να εμποδίζει την επιστροφή του επειδή τύφλωσε τον γιο του, τον κύκλωπα Πολύφημο.
Θεωρεί πως είναι δίκαιο πλέον όλοι μαζί να βοηθήσουν τον Οδυσσέα και, ύστερα από δέκα χρόνια από τον πόλεμο της Τροίας που παλεύει με τα κύματα, να του επιτραπεί να γυρίσει επιτέλους στην πατρίδα του και στον βασιλικό του θρόνο, στην Ιθάκη. Εκεί τον περιμένει ο γιος του, ο Τηλέμαχος και η γυναίκα του, η Πηνελόπη, με όλους τους μνηστήρες γύρω της να λεηλατούν τα πλούτη τους τρώγοντας και πίνοντας στο παλάτι νυχθημερόν, περιμένοντας την απόφασή της. Να διαλέξει, ανάμεσά τους, τον νέο σύζυγό της.
Με τη διαμεσολάβηση της Αθηνάς θεοί και αθάνατοι πείθονται να βοηθήσουν τον Οδυσσέα στην επιστροφή του. Πάραυτα, η Αθηνά παίρνει τη μορφή του Μέντη, του βασιλέα της Τάφου, επισκέπτεται τον Τηλέμαχο και τον παρακινεί να πάει στην Πύλο και τη Σπάρτη και να βρει τον Μενέλαο –τον τελευταίο που γύρισε από την Τροία– και να ρωτήσει για τον πατέρα του…
Στην αποτύπωση της Οδύσσειας διά χειρός Μιχάλη Γκανά, ο συγγραφέας και ποιητής με διαλόγους καθημερινούς φέρνει το κείμενο στο σήμερα δείχνοντας όχι μόνο τη διαχρονικότητά του, αλλά και τη διαχρονικότητα των ανθρώπινων παθών. Ο έρωτας εμφανίζεται παντού κυρίαρχος, μεταξύ θεών, ημίθεων και ανθρώπων και γίνεται αυτός η αιτία που προκαλεί όλα τα δεινά από και προς όλους. Ωστόσο, ο Μιχάλης Γκανάς θέτει σε δεύτερη μοίρα το κάλλος που προκάλεσε τον Τρωικό Πόλεμο, δηλώνοντας πως «Ο Τρωικός Πόλεμος έγινε για την Ωραία Ελένη, δηλαδή για ένα άδειο πουκάμισο»…
Κατά την συνέλευση θεών και αθανάτων, ο συγγραφέας παρεμβάλλει σύγχρονους διαλόγους που θυμίζουν κοινοβουλευτικές ομιλίες, κριτική και επίθετα του σήμερα, αποδεικνύοντας πως στην πολιτική αρένα –τι κι αν η Ελλάδα δίδαξε τη δημοκρατία– οι πολιτικές παθογένειες λαϊκισμός, προσωπικό πρίσμα ή συμφέρον ενός εκάστου δεν λείπουν, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν έκτοτε.
Η αποτύπωση της Οδύσσειας έχει δύο τρόπους γραφής. Το αφηγηματικό μέρος και το ποιητικό, που προβάλλει σαν χορικό και του οποίου το μέτρο ηχεί σε σύγχρονο ρυθμό μουσικής. Ραπ. Ο συγγραφέας τον ίδιο τον Όμηρο τον παρουσιάζει σαν ράπερ λόγω του ρυθμού με τον οποίο γράφτηκε η ποίησή του, θυμίζοντάς μου και τα χορικά σε μουσική ραπ που είδα πρόσφατα κατά την θεατρική παράσταση Αντιγόνη, η αληθινή ιστορία (κείμενο: Χρύσα Ξουραφ, σκηνοθεσία: Βάνα Πεφάνη) στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης.
Ο Μιχάλης Γκανάς προσθέτει, ωστόσο, και τα δικά του «στασίματα», γεμάτα χιούμορ και σύγχρονα σχόλια. Με νεανικό βλέμμα, περιπαιχτική διάθεση και δική του ρίμα, τιμά γενικότερα την ποίηση –και ποιος άλλος θα μπορούσε να το κάνει αυτό καλύτερα από τον ποιητή Μιχάλη Γκανά– προσθέτοντας ποίηση μέσα στην ποίηση του Ομήρου. Έτσι, εμβόλιμα ακούγονται στίχοι από νέους, σύγχρονους ποιητές, βραβευμένους, αναγνωρίσιμους, αγαπημένους, που οδήγησαν την ποίηση στην εξέλιξή της. Με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα νέο κείμενο της Οδύσσειας εμπλουτισμένο από την ποίηση των Σεφέρη, Ελευθερίου, Γκάτσου, Σολωμού, Εζρα Πάουντ –σε μετάφραση Σεφέρη–, Παπαδόπουλου. Ταυτόχρονα οι στίχοι τους φέρνουν στα αυτιά του αναγνώστη τις μελωδίες μέσα από τις οποίες τραγουδήθηκαν, τις μουσικές συνθέσεις των Θεοδωράκη, Ξαρχάκου, Σαββόπουλου, Ρασούλη, , προσδίδοντας επιπλέον μουσικότητα στο κείμενο. Συνδυάζοντας ο Μιχάλης Γκανάς με τον τρόπο αυτό ποίηση μέσα στην ποίηση κάνει τη σύγχρονη ποίηση τόσο ευχάριστα αισθητή, αντιληπτή και αναγνωρίσιμη στον αναγνώστη, ενώ ταυτόχρονα η παρουσία της γίνεται μια πρόσθετη αξία στο αρχικό κείμενο προεκτείνοντάς το μέσα στον χρόνο – στο τώρα.
Σε έναν στίχο ακούγεται κι η Βίκυ Μοσχολιού, να τραγουδά «Κοντά στα ξημερώματα» με υπόβαθρο την ευαγγελική ρήση «πριν αλέκτωρ λαλήσει», αναδεικνύοντας τη φρεσκάδα της ματιάς καθώς και το χιούμορ του συγγραφέα.
Στο δε αφηγηματικό κομμάτι του βιβλίου, τα κατορθώματα και η πλοκή το μετατρέπουν εξ ολοκλήρου σε ένα σύγχρονο διδακτικό παραμύθι. Οι θεοί επεμβαίνουν συνεχώς στη ζωή των θνητών –η θεά Αθηνά περισσότερο απ’ όλους, καθώς ήταν δική της σκέψη να επιτραπεί στον Οδυσσέα να γυρίσει στην Ιθάκη–, αποδεικνύοντας πως όταν οι θνητοί υπερβούν τους εαυτούς τους, ο θησαυρός που αποκομίζουν είναι ο πλούτος των γνώσεων από τις δοκιμασίες που ξεπέρασαν. Έτσι, ο Μιχάλης Γκανάς αφήνει τον στίχο του Καβάφη «έτσι σοφός που έγινες…» να γίνει και ο επίλογός της δικής του Οδύσσειας.
Αναφέροντας, δε, τον στίχο της Ελένης του Ευριπίδη που έγραψε ο Σεφέρης «Τι είναι θεός; Τι μη θεός; Και τι τ’ ανάμεσό τους;» δίνει την απεικόνιση αυτού του μείγματος που είναι η σχέση, οι νόμοι που συνδέουν θεούς και ανθρώπους και ό,τι διαμείβεται ανάμεσά τους: η ζωή!
Η Οδύσσεια του Μιχάλη Γκανά είναι ένα βιβλίο βασισμένο στο ιστορικό υπόβαθρο του Ομήρου. Αφηγείται το έπος της Οδύσσειας καταφεύγοντας και στο χιούμορ, πολλάκις μαύρο, και συχνά με περιπαιχτική διάθεση, με αποτέλεσμα η πένα του Γκανά να προσδίδει σ’ ένα κλασικό κείμενο τη φρεσκάδα και τη νιότη τού σήμερα. Για τον λόγο αυτό γίνεται μια άριστη αναγνωστική επιλογή που απευθύνεται σε μικρούς και μεγάλους. Μη χάσετε την ευκαιρία να το διαβάσετε αλλά και να το χαρίσετε.
Τούλα Ρεπαπή, κριτικός λογοτεχνίας.
Εκδότης:Μεταίχμιο
